Fact Check: कमलनाथ यांचा व्हिडिओ व्हायरल, दिशाभूल करणारा दावा, जाणून घ्या सत्य

नवी दिल्ली : लोकसभा निवडणुकीची धुमधाम सर्वत्र सुरू आहे. यामुळे निवडणुकीच्या काळात अनेक नेत्यांचे व्हिडिओ व्हायरल होत आहेत. विशेष म्हणजे यातील अनेक व्हिडिओ जुने आहेत आणि अनेक बनावटही आहेत. त्याचप्रमाणे काँग्रेस नेते कमलनाथ यांचाही एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहे. व्हिडिओमध्ये कमलनाथ मुस्लिमांशी बोलत असल्याचा एक व्हिडिओ व्हायरल झाला आहे. या व्हिडिओची चौकशी केल्यानंतर हा व्हिडिओ डीपफेक असल्याचे आढळून आले. या व्हिडीओमध्ये कमलनाथ यांचा आवाज नसून तो एआयच्या मदतीने तयार केलेला व्हॉईस क्लोन आहे.

काय आहे व्हायरल व्हिडिओमध्ये?

व्हायरल व्हिडीओमध्ये कमलनाथ मुस्लिम समुदायाच्या लोकांच्या गर्दीला बोलताना ऐकू येतात की, ‘मी खूप दिवसांपासून विचार करत होतो की मी तुमच्याशी बोलावे. त्याआधी समजून घ्या की ही गोष्ट इथून निघू नये. आम्हाला तुमच्याबद्दल सर्वात जास्त काळजी वाटते. त्यामुळे तुम्ही मुस्लिम बांधवांनी आम्हाला पाठिंबा द्यावा, जेणेकरून भविष्यात आम्ही तुमच्या बाजूने निर्णय घेऊ शकू, अशी काँग्रेसची इच्छा आहे. मी तुम्हाला ते एकत्र ठेवण्याचे आश्वासन देतो. तुम्हाला तुमची मशिदीची जागा देखील मिळेल आणि ३७० देखील पाळली जाईल. बघा, मी सर्व काही उघडपणे सांगू शकत नाही…एवढे समजून घ्या…’ या व्हिडिओच्या कॅप्शनमध्ये लिहिले आहे की, ‘काँग्रेसवाल्यांनो, हा व्हिडिओ भाजपच्या हाती पडू देऊ नका.

तपासात काय आढळले

संशोधनात, फॅक्टक्रेसेंडोची सुरुवात सुरुवातीला वेगवेगळ्या कीवर्डद्वारे व्हायरल व्हिडिओ शोधून झाली. परिणामी, त्यांना १४ नोव्हेंबर २०१८ रोजी लोकमत हिंदी न्यूजच्या यूट्यूब चॅनेलवर अपलोड केलेला व्हिडिओ सापडला. या व्हिडिओच्या मथळ्यात लिहिले आहे की, “कमलनाथचा व्हिडिओ व्हायरल. म्हणाले, ‘हिंदू असाल तर मोदींना मत द्या आणि मुस्लिम असाल तर काँग्रेसला मत द्या. हा व्हिडिओ नीट ऐकल्यावर, कमलनाथ कलम ३७० आणि मशिदीच्या जमिनीबद्दल बोलत नसल्याचे स्पष्ट झाले.

वास्तविक, मूळ व्हिडिओमध्ये ते आरएसएसच्या डावपेचांपासून दूर राहण्याविषयी बोलत होते, या मूळ व्हिडिओमध्ये कमलनाथ आरएसएसच्या डावपेचांपासून जागरूक राहण्यास सांगतात आणि म्हणतात, ‘त्यांचा एकच नारा आहे, जर तुम्हाला हिंदू हवा असेल. मतदान करा मग हिंदू शेर मोदीला मत द्या, मुस्लिमाला मत द्यायचे असेल तर काँग्रेसला मत द्या, फक्त दोन ओळी, आणि कोणताही धडा शिकवायला जाऊ नका, ही त्यांची रणनीती आहे आणि यामध्ये तुम्हा सर्वांना खूप सावध राहावे लागेल. यावरून आपण हे स्पष्ट करू शकतो की व्हायरल व्हिडिओ संपादित केला गेला आहे आणि त्यात स्वतंत्रपणे ऑडिओ जोडला गेला आहे.

मूळ व्हिडिओची अनेक ठिकाणी तक्रार करण्यात आली

मूळ व्हिडिओ २०१८ मध्ये इतर अनेक मीडिया संस्थांनी नोंदवला होता. Factcrescendo ने अहवाल दिला. आपण त्यांना खाली पाहू शकता. मूळ व्हिडिओमध्ये कमलनाथ यांनी आरएसएसला जातीयवादी म्हटले होते आणि मुस्लिम समुदायाला काँग्रेसच्या बाजूने मतदान करण्यास सांगितले होते.

निष्कर्ष

Factcrescendo द्वारे वस्तुस्थिती तपासल्यानंतर असे आढळून आले की व्हायरल व्हिडिओ संपादित केला आहे. व्हायरल व्हिडिओमध्ये, कमलनाथ कलम ३७० आणि मशिदीची जमीन मुस्लिम जनसमुदायाला परत करण्याबद्दल बोलत नव्हते, तर २०१८ मध्ये ते मुस्लिम जनसमुदायाला आरएसएसपासून दूर राहण्याचा सल्ला देत होते.

(ही कथा मूळतः Factcrescendo ने प्रकाशित केली होती. मटाने शक्ती कलेक्टिव्हचा भाग म्हणून पुनर्प्रकाशित केली आहे.)