Tej Police Times
घेऊन जा गे.. मारबत; फक्त नागपुरातच साजरा होणारा अनोखा मारबत, बडग्या उत्सव, १४४ वर्षांपासूनचा इतिहास काय?
Marbat Festival In Nagpur: संपूर्ण जगात मारबत-बडग्या उत्सव साजरा केला जातो. गेल्या १४४ वर्षांपासून हा उत्सव साजरा केला जात आहे. याचा इतिहास अत्यंत रंजक आणि पौराणिक आहे.
घेऊन जा गे.. मारबत; फक्त नागपुरातच साजरा होणारा अनोखा मारबत, बडग्या उत्सव, १४४ वर्षांपासूनचा इतिहास काय?
संत्रा, झिरो माईल अशा एका खास गोष्टीसाठी नागपूर देशात आणि जगात प्रसिद्ध आहे. ती म्हणजे मारबत उत्सव तान्हा पोळ्याच्या दिवशी काढण्यात येणारी ‘मारबत’ मिरवणूक. तेली समाजाने बांधलेला आणि १४० वर्षांचा इतिहास असलेला पिवळा मारबत रविवारपासून लोकांच्या दर्शनासाठी ठेवण्यात आला आहे. या मारबत बडग्या महोत्सवात राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय समस्या आणि स्थानिक समस्यांवर भाष्य करणारे फलक आहेत. ही परंपरा १८८१ पासून सुरू झाली.
जगप्रसिद्ध बडग्या-मारबत उत्सव आणि मिरवणूक फक्त नागपुरातच पाहायला मिळते. मारबत उत्सव हा नागपूरचा ऐतिहासिक वारसा आहे. देशात ब्रिटिश राजवटीत ज्याप्रमाणे लोकमान्य टिळकांनी पुण्यात गणेशोत्सव सुरू केला, त्याचा आधीपासूनच नागपुरात मारबत उत्सव सुरू झाला.
Girlfriend Murder: नयनाचा जीव घ्यायचा नव्हता, पण.. मनोहरने बायकोला फोन केल्यावर काय सांगितलं?
मारबत उत्सव हा नागपूरचा ऐतिहासिक वारसा आहे. सध्या काळ्या-पिवळ्या मारबतचे राज्य आहे. त्यांच्या दर्शनासाठी नागपूरच नव्हे तर राज्याच्या इतर भागातूनही भाविक येऊ लागले आहेत. पोळा सणाच्या चार दिवस आधी पिवळ्या आणि काळ्या मारबताची स्थापना केली जाते. सध्या या दोन्ही मारबतांची नियुक्ती करण्यात आली आहे. आता त्याच्या पूजेसाठी नागरिकांची गर्दी होत आहे. पिवळी मारबती ही देवीचे रूप म्हणून पूजली जाते. असे मानले जाते की, काळी मारबत हे वाईटाचे प्रतीक आहे.
काय आहे इतिहास?
इंग्रजांचा काळात नागपूरच्या राजघराण्यातील भोसले राजा यांची बहीण बाकाबाई यांनी इंग्रजांशी हातमिळवणी केली होती. त्याविरोधात काळी मारबत काढण्यात आली आहे. तर महाभारतातही पिवळ्या मारबतचा उल्लेख आहे. आज काळी मारबतच्या परंपरेला १४४ वर्षे पूर्ण झाली आहेत. तर कृष्णाला मारण्यासाठी आलेल्या पुतना मावशीला पिवळ्या मारबतचे प्रतीक आहे.
जमिनीखालून रडण्याचा आवाज, एक पाय दिसला अन् सारेच हादरले, खोदून पाहिलं तर…
नागपूरने मात्र १४४ वर्षांची ऐतिहासिक परंपरा जपली आहे. समाजातील अनिष्ट प्रथा नष्ट करण्याच्या उद्देशाने बैल पोळ्याच्या दुसऱ्या दिवशी मारबत मिरवणूक काढण्यात येते. काळ्या-पिवळ्या मारबत म्हणजे वाईट परंपरा, अंधश्रद्धा जाळणे. चांगल्या परंपरा आणि विचारांचे स्वागत करणे हा यामागचा एक उद्देश आहे. कृष्णाला मारण्यासाठी आलेल्या पुतना मावशीला काळ्या मारबतचे प्रतीक आहे, तर पिवळी मारबत लोकांचे रक्षण करते. त्यांचे दोन भव्य पुतळे बनवण्यात आले आहेत.
तान्हा पोळ्याच्या दिवशी ‘मारबत आणि बडग्या’ या प्रकारची मिरवणूक जगात फक्त नागपूर, महाराष्ट्रात काढली जाते. ‘घेऊन जा गे.. मारबत’ अशा घोषणा देत ही मिरवणूक काढण्यात आली. देशातील इंग्रजांच्या जुलमी राजवटीविरुद्धच्या स्वातंत्र्यलढ्यात विदर्भातील तर्हेणे तेली समाजाचा मोठा सहभाग होता. इंग्रजांच्या राजवटीत लोक अत्याचार सहन करत होते. त्यावेळी देश स्वतंत्र झाला पाहिजे या भावनेतून १८८५ मध्ये तराणे तेली समाजाच्या लोकांनी जागनाथ परिसरात पिवळी मारबत उत्सव समितीची स्थापना केली. इंग्रजांच्या अत्याचाराला कंटाळून लोकांनी त्यांच्या दडपशाही आणि अत्याचाराविरुद्ध पिवळी चळवळ सुरू केली.
घेऊन जा गे.. मारबत; फक्त नागपुरातच साजरा होणारा अनोखा मारबत, बडग्या उत्सव, १४४ वर्षांपासूनचा इतिहास काय?
मारबत उत्सव हा गणेशोत्सवापेक्षा जुना सण म्हणून पाहिला जातो. प्राचीन काळी अनेक प्रथा होत्या. त्या पारंपारिक परंपरा मानवजातीसाठी घातक असल्याने त्या नष्ट करण्यासाठीही हा सण साजरा केला जातो. मारबत सण साजरा करण्यामागे एक उद्देश आहे. म्हणजे वाईट परंपरा आणि अंधश्रद्धा जाळून चांगल्या परंपरा आणि कल्पनांचे स्वागत करणे आहे. यंदा पीली मारबतीला १४० वर्षे पूर्ण झाली आहेत. लोकांच्या सुरक्षेसाठी पिवळ्या मारबतीची मिरवणूक काढली जाते. पिवळ्या मारबतीची मिरवणूक काढून त्याचे दहन केले जाते. विशेषत: महिला लहान मुलांना घेऊन दर्शनासाठी येतात.