Tej Police Times
मृत्यू हा आत्म्याच्या प्रवासाचा एक टप्पा मानला जातो कारण शेवट हा शरीराचा असतो आत्म्याचा नाही. असं म्हणतात की, आत्म्याचा प्रवास एका शरीरापर्यंत नसतो. त्याला अनेक देहांतून जावे लागते आणि प्रत्येक शरीराला भेटण्यामागे काही ना काही कारण असते. हे विष्णु पुराण, गीता आणि इतर शास्त्रांमध्ये सांगितले आहे. परंतु आत्म्याचे ध्येय भटकणे नाही, तर त्याला परत्व म्हणजेच मोक्ष प्राप्त करणे आवश्यक आहे. जेव्हा आत्मा परमात्म्याशी एकरूप होतो तेव्हा मोक्ष मिळतो. आत्मा केवळ परमात्मा प्राप्त करण्यासाठी विविध शरीरे प्राप्त करतो, परंतु केवळ एकाच इच्छेच्या चक्रात अडकल्याने, आत्म्याला पुन्हा पुन्हा वेगवेगळ्या जन्मात जावे लागते.
जडभरत राजाने त्या हरणाचे आपल्या मुलाप्रमाणे संगोपन सुरू केले. हरीणही राजावर खूप प्रेम करू लागले आणि राजासमोर खेळू लागले, जे पाहून जडभरत राजाला आनंद व्हायचा. राजाचे हरणाच्या बाळाबद्दलचे आकर्षण वाढतच गेले. आणि हळूहळू तो म्हातारा होऊन मेला. पण मृत्यूसमयीही त्याचा त्या हरिणीबद्दलचा मोह संपला नाही, तो तिचाच विचार करत राहिला. त्याचा परिणाम असा झाला की त्याला मनुष्य योनीतून प्राण्यांच्या योनीत जावे लागले आणि तो स्वतः त्या हरणाच्या गर्भात आला आणि त्याने पुढील जन्म हरणाच्या रूपात घेतला. अशाप्रकारे या कथेत सांगितले आहे की, मृत्यूच्या वेळी ज्या भावनेत व्यक्ती असतो, त्याच भावनेने त्याला पुढील जन्म मिळतो. गीतेमध्ये असेही म्हटले आहे की, ज्याचे मन मृत्यूच्या वेळी भगवंताचे नामस्मरण करत असते त्याला मोक्ष प्राप्त होतो, परंतु हे फार कठीण आहे कारण ज्या भावनेचा मनुष्यावर आयुष्यभर प्रभाव असतो मृत्यूच्या वेळी त्याच भावनेचे त्याच्या मनावर प्रभुत्व असते.
तुम्ही हेही पाहिलं असेल की, घरात कुणाच्या मृत्यूनंतर काही वर्षांत एखादं मूल जन्माला आलं तर लोक म्हणतात की, घरातील तोच सदस्य मुलाच्या रूपाने तुमच्या घरी परतला आहे. वास्तविक हे त्या व्यक्तीची त्याच्या कुटुंबाप्रती असलेलं प्रेम आणि मोह दर्शवते. कारण माणूस आपल्या वासना आणि कुटुंबाशी असलेला मोह यातून लवकर मुक्त होऊ शकत नाही. गरुड पुराणात कर्माचे महत्त्व सांगितले आहे, त्यानुसार मनुष्य जे कर्म करतो त्याला पुढचा जन्म मिळतो. म्हणूनच कर्म आणि कामना या दोन्ही गोष्टी माणसाच्या पुढील जन्माचे कारण मानले जाते.
पं. राकेश झा