भारतीय फिजिकल रिसर्च लॅबोरेटरी (PRL) ने अलीकडेच मंगळ ग्रहावर तीन नवीन क्रेटर्स शोधून काढले आहेत. यावेळी भारताने शोध घेतल्यामुळे, क्रेटर्सना भारतीय नाव देण्यात आले आहे. IAU इंटरनॅशनल ऍस्ट्रोनॉमिकल युनियनने मंगळ ग्रहावरील नवीन शोधलेल्या क्रेटर्सपैकी दोन क्रेटर्सला यूपी-बिहारमधील दोन गावांची नावे देण्यास मान्यता दिली आहे.
मुरसान व हिल्सा क्रेटर असे देण्यात आले नाव
रिपोर्टनुसार, थार्सिस ज्वालामुखी क्षेत्रामध्ये (Tharsis volcanic region) तीन क्रेटर्स शोधले गेले आहेत. त्यांना ‘लाल क्रेटर’, ‘मुरसान क्रेटर’ आणि ‘हिल्सा क्रेटर’ असे नाव देण्यात आले आहे. मुरसान नाव हे हाथरस जिल्ह्याच्या नगर पंचायत मुरसानवरून घेतलेले आहे, तर हिल्सा हे बिहारच्या नालंदा जिल्ह्यातील एक उपविभाग आहे. तिसऱ्या क्रेटरला ‘लाल क्रेटर’ नाव देण्यात आले असून, ते प्रख्यात जियोफिजिसिस्ट आणि PRL चे माजी संचालक प्रोफेसर देवेंद्र लाल यांच्याबद्दल आहे. मंगल ग्रहावरचा लाल क्रेटर 65 किलोमीटरवर पसरले आहे.
मुरसान क्रेटर 10 किलोमीटर इतके मोठे आहे, तसेच हिल्सा क्रेटर देखील 10 किलोमीटर आकाराचे आहे. प्रश्न असा निर्माण होतो की, ह्या दोन नावांची निवड का करण्यात आली? भारतात हजारो गाव व लहानमोठे खेडे आहेत, मग यांचीच निवड का? यामागचे कारण असे आहे की, PRL चे विद्यमान संचालक डॉ. अनिल भारद्वाज यांचे जन्मगाव मुरसान आहे. तसेच, हिल्सा हे डॉ. राजीव रंजन भारती यांचे जन्मगाव आहे. डॉ. राजीव हे त्या टीमचा भाग होते ज्यांनी मंगल ग्रहावर नवीन क्रेटर्सची शोध मोहीम राबवली.
या घटनांमुळे भारताच्या विज्ञान क्षेत्रातील योगदानाची पुन्हा एकदा ओळख पटली आहे आणि मंगळ ग्रहावरील क्रेटर्सच्या नामकरणामुळे यूपी-बिहारसाठी ही एक अभिमानाची बाब ठरली आहे.