Hindutva : आंबेडकर का म्हणाले – मी हिंदू म्हणून मरणार नाही, हिंदू-हिंदुत्वाची संपूर्ण कहाणी जाणून घ्या.

Rahul Gandhi speech in Parliament नवी दिल्ली : लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी संसदेत शंकराचे चित्र दाखवताना एके दिवशी मोदीजींनी आपल्या भाषणात म्हटले होते की, भारताने कधीही कोणावरही हल्ला केला नाही. याचे कारण भारत हा अहिंसेचा देश आहे. ते घाबरत नाही. ते म्हणाले, आपल्या महापुरुषांनी हा संदेश दिला – घाबरू नका, घाबरू नका. शिवजी म्हणतात- घाबरू नका, घाबरवू नका आणि त्रिशूळ जमिनीत गाडून टाकतात. दुसरीकडे, जे स्वत:ला हिंदू म्हणवतात ते 24 तास हिंसा-हिंसा-हिंसा…द्वेष-द्वेष-द्वेषात गुंततात… तुम्ही मुळीच हिंदू नाही. सत्याचे समर्थन करावे असे हिंदू धर्मात स्पष्ट लिहिले आहे. राहुल यांच्या या विधानावरून देशाचे राजकारण पुन्हा एकदा तापले आहे. हिंदू आणि हिंदुत्व म्हणजे काय आणि त्याबद्दल महापुरुषांनी काय म्हटले आहे ते जाणून घेऊया. हा शब्द कुठून वापरात आला याची कथाही आपण माहिती करून घ्या.

मोदी म्हणाले, संपूर्ण हिंदू समाजाला हिंसक म्हणणे गंभीर आहे

राहुल गांधी यांच्या वक्तव्यावर सत्ताधारी पक्षाच्या सदस्यांनी गदारोळ सुरू केला. यानंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी उभे राहिले आणि म्हणाले की, हा मुद्दा अतिशय गंभीर आहे. संपूर्ण हिंदू समाजाला हिंसक म्हणणे ही गंभीर बाब आहे. या प्रकरणावरून राजकारण तापले आहे.

हिंदुत्वाचे अस्तित्व 5000 वर्षे जुने आहे

इतिहासकार डॉ. दानपाल सिंह म्हणतात की हिंदुत्व हा शब्द नेमका कधी वापरात आला हे माहीत नाही, पण ऐतिहासिक पुराव्यानुसार त्याचे अस्तित्व ५००० वर्षांपूर्वीचे आहे. आज जगभर हिंदुत्व आहे, त्यापैकी ९० टक्के हिंदू लोक भारतात राहतात. ख्रिश्चन आणि इस्लामनंतर हिंदू धर्म हा जगातील तिसरा सर्वात मोठा धर्म आहे. असे मानले जाते की इंडो आर्यन आणि इंडो युरोपियन भाषा संस्कृतमधून विकसित झाल्या आहेत. सिंधू संस्कृतीतील हिंदुत्वाचा पुरावा म्हणजे हडप्पा संस्कृतीतही शिवाच्या मातीच्या मूर्ती आढळतात. पुढे हिंदू आणि हिंदुत्वाच्या अस्तित्वाचे पुरावे वैदिक ग्रंथांमध्येही सापडतात.

हिंदू हा शब्द कुठून वापरला गेला हे जाणून घ्या

दिल्ली विद्यापीठातील प्रोफेसर राजीव रंजन गिरी म्हणतात की हिंदू हा शब्द उत्तर भारतात वाहणाऱ्या नदीच्या नावावरून आला आहे. ही नदी सिंधू नदी होती. हिंदू किंवा हिंदुत्व हा शब्द भारतीय शब्द नाही. जेव्हा पर्शियन म्हणजेच इराणी भारतात आले तेव्हा त्यांच्या भाषेत सा हा शब्द नसल्यामुळे त्यांनी सिंधू नदीला हिंदू म्हणायला सुरुवात केली आणि भारताला हिंदूंचा देश म्हणायला सुरुवात केली. जेव्हा या शब्दाचा शोध लागला तेव्हा भारत सुमारे 3000 वर्षांपूर्वीच्या कालखंडातून जात होता. britannica.com च्या मते, हिंदू हा शब्द ग्रीक आणि पर्शियन लोकांची देणगी आहे. नंतर 16 व्या शतकात, भारतीयांनी स्वतःला मुघल आणि तुर्कांपेक्षा वेगळे करण्यासाठी स्वतःला हिंदू म्हणवण्यास सुरुवात केली. ब्रिटिश राजवटीतील वसाहतवादी गुलामगिरीतून स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी हा शब्द भारतीयांची ओळख बनला.

चिनी पुस्तकात हिंदुत्वाचा प्रथमच उल्लेख आहे

चीनचे एक पुस्तक आहे – ‘रेकॉर्ड ऑफ द वेस्टर्न रिजन’. त्यात चीनमध्ये दातांग शिउजी किंवा दा तांग शिउजी म्हणतात. वास्तविक, हे पुस्तक ह्युएन त्सांग या चिनी प्रवासी आणि बौद्ध भिक्खूचे आहे, जो सातव्या शतकात सम्राट हर्षवर्धनच्या काळात भारतात आला होता, जो १९ वर्षे भारतात राहिला होता. हिंदुत्व ही भारतीयांची धार्मिक श्रद्धा असे त्यांनी वर्णन केले आहे.

राजा राम मोहन रॉय यांनी हिंदुत्वाचा उल्लेख केला

डॉ.दानपाल यांच्या मते, भारतातील सती प्रथा रद्द करणारे क्रांतिकारी नायक राजा राम मोहन रॉय यांनी हिंदुत्व हा शब्द प्रचलित केला. 1816-17 मध्ये त्यांनी पहिल्यांदा हिंदुत्वावर लेखन केल्याचे मानले जाते. 1830 च्या दशकात ब्रिटीश वसाहती आणि ब्रिटिशांविरुद्ध हिंदुत्वाचा वापर केला गेला. तेव्हापासून सनातन हिंदुत्व आणि स्वतःला हिंदू म्हणवून घेण्याची प्रवृत्ती झपाट्याने सुरू झाली.

जेव्हा गांधी म्हणाले होते…मी हिंदू धर्म सोडेन

हिंदू धर्म म्हणजे काय हे महात्मा गांधींनीही म्हटले होते की – जर मला हिंदू धर्माचे स्पष्टीकरण द्यायचे असेल तर मी एवढेच सांगेन – अहिंसक मार्गाने सत्याचा शोध. देवावर विश्वास नसला तरी माणूस स्वतःला हिंदू म्हणवू शकतो. सत्याच्या अथक शोधाचे दुसरे नाव हिंदू धर्म आहे. 20 ऑक्टोबर 1927 रोजी महात्मा गांधींनी ‘यंग इंडिया’मध्ये ‘मी हिंदू का आहे’ हा लेख लिहिला होता. त्यात त्यांनी सांगितले की, माझा जन्म हिंदू कुटुंबात झाला, त्यामुळे मी हिंदू आहे. जर मला ते माझ्या नैतिक भावनेच्या किंवा आध्यात्मिक विकासाच्या विरुद्ध वाटले तर मी ते सोडून देईन.

सुभाषचंद्र बोस म्हणाले- भारताच्या एकात्मतेमागे हिंदू धर्म आहे.

नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी त्यांच्या इंडियन स्ट्रगल या पुस्तकात लिहिले आहे – भारताचा इतिहास काही दशकांत किंवा शतकांत नव्हे तर हजारो वर्षांत मोजला पाहिजे. भौगोलिक, वांशिक आणि ऐतिहासिकदृष्ट्या भारत कोणत्याही निरीक्षकासाठी अंतहीन विविधतेचे प्रतिनिधित्व करतो. या विविधतेमागे मूलभूत एकता आहे. सर्वात महत्त्वाचा बळकट करणारा घटक म्हणजे हिंदू धर्म.

जेव्हा नेहरू म्हणाले की ते जन्माने हिंदू आहेत

जवाहरलाल नेहरू यांनी १९२९ मध्ये लाहोर काँग्रेसच्या अध्यक्षीय भाषणात मी जन्माने हिंदू आहे, असे म्हटले होते, पण स्वत:ला हिंदू म्हणणे किंवा हिंदूंच्या बाजूने बोलणे कितपत योग्य आहे हे मला माहीत नाही. नेहरू हे विवेकवादी होते ज्यांना हे चांगले ठाऊक होते की मानवी मूल्ये धार्मिक कट्टरतेपेक्षा श्रेष्ठ आहेत.
धार्मिक दिखाऊपणाबद्दल अनेक लोकांशी त्यांचा संघर्ष हे दर्शवितो की ते कोणत्याही प्रकारच्या कर्मकांडाच्या, धार्मिक अंधश्रद्धेच्या आणि जीवनाबद्दलच्या अवैज्ञानिक आध्यात्मिक दृष्टिकोनाच्या विरोधात होते. त्यांचे धर्मनिरपेक्ष श्रेय जीवनाकडे त्यांच्या तर्कशुद्ध मानवतावादी दृष्टिकोनावर आधारित होते आणि मृत्यूनंतरच्या जीवनापेक्षा जीवन अधिक महत्त्वाचे होते.

जेव्हा आंबेडकर म्हणाले- मी हिंदू म्हणून मरणार नाही

13 ऑक्टोबर 1935 रोजी बी.आर.आंबेडकर यांनी महाराष्ट्रातील नाशिकमधील येवला या छोट्याशा गावी एका सभेला संबोधित करताना घोषणा केली, मी स्वत:ला हिंदू म्हणवून घेणारा माणूस हिंदू म्हणून मरणार नाही! मी हिंदू धर्माचा त्याग करणार असल्याचे त्यांनी त्यांच्या समर्थकांमध्ये सांगितले. आंबेडकर म्हणाले, स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता शिकवणारा धर्म मला आवडतो, कारण व्यक्तीच्या विकासासाठी करुणा, समता आणि स्वातंत्र्य या तीन गोष्टी आवश्यक असतात. धर्म हा माणसासाठी असतो माणूस धर्मासाठी नसतो. त्यांच्या मतानुसार जातिव्यवस्थेमुळे हिंदू धर्मात या तिन्ही गोष्टींचा अभाव होता. आंबेडकरांनी नंतर 3.65 लाख अनुयायांसह बौद्ध धर्म स्वीकारला.

बंकिमचंद्रांच्या आनंदमठातील हिंदुत्व हा शब्द

बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय यांच्या आनंदमठ या कादंबरीत 1870 च्या दशकाच्या मध्यात हिंदुत्व या शब्दाचा प्रथम उल्लेख करण्यात आला होता. यानंतर 1892 मध्ये चंद्रनाथ बसू यांनी बंगालमध्ये याचा वापर केला. नंतर त्याचा बाळ गंगाधर टिळक आणि विनायक दामोदर सावरकर यांनी स्वीकार केला होता. मग त्याचा उपयोग ब्रिटीश राजवटीच्या विरोधात आंदोलन करण्यासाठी आणि लोकांना जागृत करण्यासाठी केला गेला.

जेव्हा सर्वोच्च न्यायालयाने हिंदुत्वाचा सांगितला अर्थ

1966 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने शास्त्री यज्ञपुरुष दासजी विरुद्ध इतर (1966(3) S.C.R. 242) या प्रकरणात विचार केला की खऱ्या अर्थाने हिंदुत्वाला धर्म म्हणणे योग्य आहे का? सुप्रीम कोर्टाचे सरन्यायाधीश गजेंद्र गडकर यांनी आपल्या निकालात म्हटले आहे – जेव्हा आपण हिंदू धर्माचा विचार करतो तेव्हा आपल्याला हिंदू धर्माची व्याख्या करण्यात अडचण येते.
जगातील इतर धर्मांच्या तुलनेत हिंदू धर्म कोणत्याही एका देवाची उपासना करत नाही, कोणत्याही एका विश्वासाचे पालन करत नाही, कोणत्याही एका तात्विक विचारसरणीचे पालन करत नाही. हे कोणत्याही एका प्रकारच्या धार्मिक उपासना पद्धती किंवा धोरणाचे पालन करत नाही. व्यापक अर्थाने तो जीवनाचा एक मार्ग मानला जाऊ शकतो आणि त्याहून अधिक काही नाही.
त्याचप्रमाणे, रमेश यशवंत प्रभू विरुद्ध प्रभाकर कुंटे (A.I.R. 1996 SC 1113) प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने म्हटले होते – हिंदू, हिंदुत्वाची व्याख्या संकुचित शब्दांत आणि कोणत्याही संकुचित धार्मिक सीमांपर्यंत मर्यादित करता येत नाही. भारतीय संस्कृती आणि परंपरेपासून ते वेगळे केले जाऊ शकत नाही. यावरून हिंदुत्व हा शब्द या उपखंडातील लोकांच्या जीवनपद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.

जागतिक शब्दकोशात हिंदुत्व म्हणजे काय?

वेबस्टर्स इंटरनॅशनल डिक्शनरीनुसार, हिंदुत्व हे सामाजिक, सांस्कृतिक, धार्मिक श्रद्धा आणि वृत्ती यांचे जटिल संयोजन आहे. तो भारतीय उपखंडात विकसित झाला. मानवतेवर विश्वास आहे. ही एक कल्पना आहे जी सर्व प्रकारच्या श्रद्धांवर विश्वास ठेवते आणि धर्म, कर्म, अहिंसा, संस्कार आणि मोक्ष यांचे पालन करते. हा ज्ञानाचा मार्ग आहे, प्रेमाचा मार्ग आहे, जो पुनर्जन्मावर विश्वास ठेवतो. तो जीवन जगण्याचा एक मार्ग आहे. इंग्रजी लेखिका केरी ब्राउन यांनी आपल्या प्रसिद्ध पुस्तक ‘द एसेन्शियल टीचिंग्ज ऑफ हिंदूइझम’मध्ये म्हटले आहे की, ज्या संस्कृतीला आपण आज हिंदू संस्कृती म्हणून ओळखतो आणि ज्याला भारतीय लोक सनातन धर्म किंवा शाश्वत कायदा म्हणतात, तो धर्म ज्या धर्मावर आधारित आहे त्यापेक्षा मोठा सिद्धांत आहे लोकांना समजते. कोणी कोणत्याही देवावर विश्वास ठेवतो किंवा कोणत्याही देवावर विश्वास ठेवत नाही, तरीही तो हिंदू आहे. तो जीवनाचा एक मार्ग आणि मनाची स्थिती आहे.