देखणी ती छबी कृष्णवर्णीय रामाची

राम आयेंगे तो अंगना सजाऊंगी! श्रीरामाच्या स्वागतासाठी अयोध्येत दिवाळी, रामरंगात रंगले शहरवासी

सभामंडपातून आपण दगडी गाभाऱ्यासमोर जातो, तेव्हा आतील लाकडी महिरपीची नक्षी लक्ष वेधून घेते. प्रभू श्रीराम, सीतामाता आणि भ्राता लक्ष्मण यांच्या मूर्तींचे भाव निरखताना जणू आपण रामायणात हरवून जातो. मंदिरातील नित्यपूजाअर्चा आणि प्रसन्न वातावरण आपल्याला मोहवून टाकते. उत्तर-दक्षिण बांधलेल्या या मंदिराबाहेर व्हरांडा आहे. येथे पार्वती, बालगणराय आणि वटपत्रशायी कृष्ण अर्थात, वटवृक्षाच्या पानावर निजलेली कृष्णाची छबी ही आकर्षक रंगसंगतीतली चित्रेही आपल्याला दिसतात, हे आणखी एक वैशिष्ट्य. ही चित्रे आणि आतील हंड्या-झुंबरांमुळे इतिहासकालीन किंवा पेशवाईतील मंदिरे कशी असतील, याचा अंदाज येतो. गाभाऱ्यातील मूर्तींइतकीच देखणी मूर्ती येथे पाहायला मिळते. मुख्य मूर्तींसमोरच मारुतीरायाचे मंदिर आहे.

शाळा-कॉलेज बंद, रुग्णालयांमध्ये हाफ डे अन् मांस विक्री दुकानांना टाळे, २२ जानेवारीला कोणते नियम?

मंदिराचा निश्चित कालखंड माहिती नसला, तरी हे खासगी देवस्थान श्रॉफ कुटुंबाचे आहे. गुजरातमधील वडनगर येथून ते पुण्यात स्थायिक झाल्यानंतर त्याची निर्मिती झाली. त्यांच्याकडेच मंदिराचे व्यवस्थापन आहे. इतिहासात रमण्याची संधी देणारी जी काही ठिकाणे शहरात आहेत, त्यात सोमवारातील या काळाराम मंदिराचाही निश्चितच उल्लेख करावा लागेल.

काळाराम मंदिराचे स्थान महत्त्वाचे आहे; कारण पुण्यातील प्राचीन नागेश्वर आणि त्यानंतरच्या कालखंडातील त्रिशुंड गणपतीचे देवस्थानही याच परिसरात आहे. मूळ पुण्याचा दाखला देणारी ही ठिकाणे आहेत. त्याच्या खाणाखुणा या परिसरात दिसतात. या मंदिरातील दुर्मीळ असे वटपत्रशायी चित्र आणखी फक्त खुन्या मुरलीधर येथेच आहे. हा परिसर तत्त्कालीन सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग होता. अशा परिसरात या मंदिराची निर्मिती झाली आहे. शहरातील महत्त्वाच्या राम मंदिरांपैकी हे स्थान आहे.

– प्रा. डॉ. मंजिरी भालेराव, पुरातत्त्वज्ञ