Shravan 2024 : आनंदात…तांडवात डमरूच्या तालावर नृत्य ! शंकराजवळ का असतो डमरू? चमत्कारीक डमरू मंत्र माहित आहे का?

पौराणिक मान्यतेनुसार भगवान शिव डमरूसह प्रकट झाले होते. जेव्हा सृष्टीची निर्मिती झाली, तेव्हा जगात ध्वनी नव्हता. ज्या वेळी माता सरस्वती प्रकट झाल्या तेव्हा सृष्टीमध्ये ध्वनीचा संचार झाला पण स्वर आणि ताल याशिवाय हा ध्वनी संगीत याचा काहीच उपयोग नव्हता. तेव्हा भगवान शिवाने नृत्य करत १४ वेळ डमरू फिरवला, त्यातून ध्वनीचे व्याकरण, संगीतातून छंद आणि ताल यांची निर्मिती झाली. डमरूच्या आवाजानेच संसारात चंचलता आली. असे मानले जाते की, जेव्हा शिव डमरू वाजवून तांडव नृत्य करतात तेव्हा प्रकृतीमध्ये नव्या ऊर्जेचा संचार होतो आणि सृष्टी दुःख आणि पीडा यातून बाहेर पडते. जेव्हा भोलेनाथ साधनेमध्ये असतात तेव्हा डमरू त्यांच्या त्रिशुळाला बांधलेला असतो. तर जेव्हा ते आनंदित असतात तेव्हा ते स्वतः डमरू वाजवत नृत्य करतात.

डमरू मंत्र हे खरे तर डमरूच्या आवाजातून निघणारे शब्द आहेत जे आपल्याला आवाजाच्या रूपात ऐकू येतात. हे शब्द एका वाक्यात टाकून डमरू मंत्र बनवला आहे शास्त्रांनुसार पाहिले तर या मंत्राचा वापर सप्तऋषींनी आयुर्वेदिक उपायात वापरण्यासाठी केला होता. या मंत्राचा एकेएक ध्वनी भगवान महादेवाने डमरूतून निर्मिला आहे, आणि त्याचे परिवर्तन मंत्रांच्या शब्दात झाले आहे.

पौराणिक मान्यतेनुसार भगवान शिव डमरूसह प्रकट झाले होते. जेव्हा सृष्टीची निर्मिती झाली, तेव्हा जगात ध्वनी नव्हता. ज्या वेळी माता सरस्वती प्रकट झाल्या तेव्हा सृष्टीमध्ये ध्वनीचा संचार झाला पण स्वर आणि ताल याशिवाय हा ध्वनी संगीत याचा काहीच उपयोग नव्हता. तेव्हा भगवान शिवाने नृत्य करत १४ वेळ डमरू फिरवला, त्यातून ध्वनीचे व्याकरण, संगीतातून छंद आणि ताल यांची निर्मिती झाली. डमरूच्या आवाजानेच संसारात चंचलता आली. असे मानले जाते की, जेव्हा शिव डमरू वाजवून तांडव नृत्य करतात तेव्हा प्रकृतीमध्ये नव्या ऊर्जेचा संचार होतो आणि सृष्टी दुःख आणि पीडा यातून बाहेर पडते. जेव्हा भोलेनाथ साधनेमध्ये असतात तेव्हा डमरू त्यांच्या त्रिशुळाला बांधलेला असतो. तर जेव्हा ते आनंदित असतात तेव्हा ते स्वतः डमरू वाजवत नृत्य करतात.

असे मानले जाते की प्रदोष काळात भगवान शिव कैलास पर्वतावर डमरू वाजवतात आनंदमग्न होऊन नृत्य करतात. भगवान महादेवाच्या डमरूला नादसाधनेचे प्रतीक मानले जाते. नाद म्हणजे जो ध्वनी ज्याला आपण ओम म्हणतो. महादेवाच्या डमरूतूनच ॐ शब्दाची उत्पत्ती झाली होती, यालाच ब्रह्मांडाचा ध्वनी म्हटले जाते. डमरूच्या ध्वनीरा वीर रसाचा ध्वनी असेही म्हटले जाते.

अइउण्‌, त्रृलृक, एओड्, ऐऔच, हयवरट्, लण्‌, ञमड।णनम्‌, भ्रझभञ, घढधश्‌, जबगडदश्‌, खफछठथ, चटतव, कपय्‌, शषसर, हल्‌।
भगवान शिवाची पूजा केल्यानंतर ११ वेळा डमरू मंत्राचाा जप केल्याने आजारी व्यक्ती बरी होते असे म्हणतात. जर एखाद्या प्राण्याची विषबाधा झाली असेल आणि या मंत्राचा न थांबता जप केला तर विषाचा परिणाम कमी होतो. डमरू मंत्राच्या जपाने नकारात्मक ऊर्जेचा प्रभाव, नजर दोष नष्ट होतो, अशी मान्यता आहे.

डमरूचा वापर आदि शंकराचार्यांनी त्यांच्या विद्यार्थ्यांची एकाग्रता वाढवण्यासाठी केला होता. डमरूचा वापर भगवान शिवाचा संध्याकाळातील ध्वनीच्या रूपात केला जातो. याचा वापर महादेवाचे ध्यान आणि तांत्रिक साधनेत केला जातो.