Chhath Puja 2024: बिहार- पूर्वांचल भागात छठ पूजा का प्रसिद्ध? महाभारतातील महान योद्धा कर्णाशी छठ पूजेचे कनेक्शन

कर्ण हा त्याच्या मागील जन्मी दंभोद्भव नावाचा राक्षस होता. सूर्यदेवाचा महान भक्त होता. दंभोद्भवाला सूर्यदेवाने १०० चिलखत आणि दिव्य कर्णफुले देऊन वरदान दिले होते. या वरदानामुळे दंभोद्भवाचा वध करणे अशक्य होते. या वरदानानुसार कोणत्याही व्यक्तीने चिलखत तोडले तो मरेल. या राक्षसाला मारण्याची कोणची इच्छा नव्हती. विष्णूचा अंश असलेल्या नर-नारायणाने तपश्चर्या करुन दंभोद्भावाचे ९९९ कवच तोडले. एक कवच आणि अंगठी उरलेली असताना, दंभोद्भव राक्षस स्वत:चे रक्षण करण्यासाठी सूर्यदेवाच्या मागे लपला.

दंभोद्भव हा विश्वासाठी राक्षस होता पण, सूर्यदेवासाठी तो मोठा भक्त होता. दंभोद्भव देखील लहान मुलाप्रमाणे सूर्यदेवाच्या मागे लपतो. हे पाहून सूर्यदेवाच्या वात्सल्यात दंभोद्भवाचा प्रत्यय जागृत झाला. दांभोद्भवाचे पित्याप्रमाणे रक्षण केले. दांभोद्भवाला पुढील जन्मात पुत्र होण्याचा आशीर्वाद दिला.

द्वापर युगात दंभोद्भव नावाच्या राक्षसाने कर्ण म्हणून जन्म घेतला. दुर्वास ऋषींनी कुंतीला वरदान दिले होते, ती आपल्या मंत्रशक्तीने मुलाला जन्म देऊ शकते. कुंती खूप लहान होती, अल्लड वयामुळे या वरदानाची पडताळणी करण्यासाठी त्यांनी सूर्यमंत्राचा जप केला. त्यामुळे कर्ण अर्भकाच्या रुपात पृथ्वीवर आला. याच कारणामुळे कर्णाला सूर्यपुत्र म्हटले गेले. लज्जेच्या भीतीने कुंतीने या मुलाला नदीत फेकून दिले होते.

हस्तिनापूरच्या राजवाड्यात काम करणाऱ्या राधा आणि अधिरथ नंदन या जोडप्याला हे मूल नदीत तरंगताना दिसले. सुरुवातीपासून राजवाड्यात राहिल्यामुळे कर्णाची दुर्योधनाशी मैत्री झाली. दुर्योधन आणि कर्णाची मैत्री इतकी घट्ट झाली की, दुर्योधनाने कर्णाला राजा बनवल्यावर प्रथम अंगाचा देश दिला. कर्णाला अंग देशाच्या पारंपारिक चालीरीती आणि परंपरा खूप आवडत होत्या. कर्णानेही अंगा देशाभोवती छठपूजेचा उत्सव होताना पाहिला.

द्वापर युगाचा भाग असलेला देश सध्या बिहार आहे. अंग देश हा प्राचीन भारतातील १६ महाजनपदांपैकी एक होता. सध्याच्या बिहारच्या भागलपूर जिल्ह्यात होते. अंगाच्या देशात समुद्रमंथनानंतर मंदाराचल पर्वताची निर्मिती झाली. पौराणिक कथांनुसार अंगिका देशात अंगिका भाषा बोलली जात असे. जेव्हा पाटणाला पाटलीपुत्र म्हटले जायचे तेव्हा भागलपूरचे नाव अंगावरून बदलून भागदत्तपुरम असे करण्यात आले. सध्या भागलपूरच्या आजूबाजूचा भाग अंगदेशात समाविष्ट होता. अंग देशामध्ये छठपूजा करताना कर्ण हे पहिले होते.
छठ पूजेमध्ये सूर्यदेवाला अर्घ्य दिले जाते, ते पाहून कर्णाला हे छठ व्रत पाळण्याची इच्छा झाली कारण कर्ण हा सूर्यदेवाचा पुत्र होता. आपल्या वडिलांना श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी कर्ण दररोज सकाळी उठून सूर्यनमस्कार आणि सूर्य अर्ध्ये अर्पण करत असे. त्याच वेळी, छठ पूजेचे महत्त्व समजून, कर्णाने देखील छठ पूजा केली आणि सूर्यदेव आणि त्यांची बहीण षष्ठी माता म्हणजेच छठी मैय्याची स्तुती केली. अशाप्रकारे बिहार आणि पूर्वांचलच्या भागात छठ पूजा लोकप्रिय झाली.